Çok fazla bakım ve destek gerektirmeyen sürdürülebilir alanlar tasarlanmak isteniyorsa, uygulandığı sahaya kimlik kazandıran, yaban hayatına sığınak sağlayan bir florayla kullanıcılara keyif alacakları ve doğayla uyum içinde yaşayacakları bir mekân sunulabilir. Her durumda bitki türlerinin seçimi için temel etken toplam çevresel faktördür. İklim, topografya, güneş ışığı, yağış, toprak tipi, hava akımları ve sıcaklık gibi…
En iyisi bitki listesini hazırlarken bilgisine birikimine güvendiğiniz bir yetiştiriciyle bir araya gelmektir.
Peyzaj tasarlıyorsanız eğer bir aşamada mecburen bitkisel malzemeye yoğunlaşmak zorunda kalacaksınızdır. Tasarımda değerlendirilecek bütün bitkilerin olduğu liste ise bitki listedir. Bir tasarımının başarısını ve başarısızlığını belirleyen en önemli unsur bu listedir aslında. Hele peyzaj projelerinde tasarlayan ile uygulayan farklıysa bu listeler daha büyük bir tartışma konusu olur. Çünkü uygulamacılar için tasarımda oluşturulan liste uygulamacıların başarısını doğrudan etkileyen tek unsurdur. Bu nedenle tasarımcılar uygulamacılar arasında her zaman ihtilaflar çıkabilir.
Tasarımcı ve uygulamacı
Ancak burada amacımız bitki listesini tasarım ve uygulamacı açısından tartışmak değil. Bütün bu tartışmalardan bağımsız olarak ‘bir tasarımcı bitki listesini oluştururken hangi kriterlerden hareket etmelidir’ konusuna açıklık getirmek. Bir bitki listesi çevresel, estetik ve fonksiyonel faktörleriyle birlikte ele alınmalıdır elbette. Sonuçlarını can yakıcı bir şekilde yaşadığımız iklim krizi bugün daha önce klişeleşmiş tasarım kriterlerini kesen bir ana eksen oluşturuyor gibi görünüyor.
Çevresel faktör
Artık çok fazla bakım ve destek gerektirmeyen sürdürülebilir alanlar tasarlanması isteniyorsa, uygulandığı sahaya kimlik kazandıran, yaban hayatına sığınak sağlayan bir florayla kullanıcılara zevk alacakları ve doğayla uyum içinde yaşayacakları bir mekân sunulabilir. Her durumda bitki türlerinin seçimi için temel etken çevresel faktördür. İklim, topografya, güneş ışığı, yağış, toprak tipi, hava akımları ve sıcaklık gibi unsurlar yani… Bu çevresel faktörler göz ardı edilirse seçtiğimiz bitkilerin yeni ortama uyum sağlamaları zorlaşır ve hatta oluşacak stresle ciddi kayıplar yaşanabilir. Öte yandan bitkilerin şekli, büyüme alışkanlığı, tam olgunluğa ulaştığında bitkinin büyüklüğü, yeşil aksamı ve çiçek renkleri, yaprakların kalıcılığı, bitkinin çiçek ve meyvelere sahip olup olmadığı gibi ayrıntılara mutlaka hâkim olmalısınız. Bu ayrıntılar tasarıma güzellik sağlayan estetik faktörü ortaya çıkaran özellikleridir ve bu bilgi bahçeye, peyzaja her mevsimde eşsiz bir güzellik verebilir.
Fonksiyonel faktör
Fonksiyonel faktörler tasarımın verimliliğini belirleyecektir. Bitkinin kök tipi, toprak tipinin durumu, sulama sıklığı, budama ihtiyaçları, piyasada bulunabilirliği, bitkinin kirleticilere karşı direnci, zararlılara veya hastalıklara dayanıklılığı ekolojik faydaların yanı sıra potansiyel kullanımlara olanak sağlar. Bu ve benzeri fonksiyonel faktörler dikkate alınmazsa bakım maliyetleri artar hatta ölü bireyler ortaya çıkarabilir. Örneğin bahçede sebze bölümü isteniyorsa eğer konumunu çevresel faydaları dikkate alarak seçmekte fayda var. Bitkisel tercihlerle bir türün diğerine besin ve destek verdiği örneğin belirli çiçeklerin meyve ağaçlarının meyve vermesini garanti edecek tozlayıcıları çekip çekmediğini dikkat etmelisiniz. Ya da sadece kuşları gözlemleme imkânı sağlayan sürdürülebilir bir tasarımla ekosistemin oluşup gelişmesi ve yeniden etkinleşmesi sağlanabilir. En iyisi bitki listesini hazırlarken bilgisine birikimine güvendiğiniz bir üreticiyle bir araya gelmektir.
Not: Bu yazı Boletin Landum’dan derlenmiştir.
